Odprawy emerytalne - najczęściej spotykane świadczenia pracownicze

Zanim przejdziemy do zagadnienia tworzenia rezerw na odprawy emerytalne, spójrzmy na samo to świadczenie, gdyż należy ono do jednych z najbardziej rozpowszechnionych w polskich realiach.

Odprawy kodeksowe

Odprawy emerytalne regulowane są w Polsce w pierwszej kolejności w art. 921 Kodeksu Pracy (tzw. odprawy emerytalne kodeksowe):

Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Krótko - pracownik, który przechodzi na emeryturę, otrzymuje jako odprawę jednokrotność wynagrodzenia. Standardowo jest to wynagrodzenie brutto, naliczane na zasadach analogicznych jak ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Warto przy tym wspomnieć, że odprawę emerytalną otrzymuje się tylko raz w życiu, co wyraźnie stwierdza dalsza część art. 921 Kodeksu Pracy:

Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. 
 

Odprawy korzystniejsze niż kodeksowe 

Wiele firm (zarówno prywatnych, jak i działających w sektorze publicznym) wypłaca swoim pracownikom odprawy emerytalne bardziej korzystne niż te, gwarantowane zapisami Kodeksu Pracy. W firmach komercyjnych regulowane są one wtedy zwykle np. przez Regulamin Wynagradzania lub Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy (tzw. ZUZP). W wielu jednostkach sektora publicznego, regulacje takie są konsekwencją innych zapisów prawnych o mocy ustawy (np. Prawo o szkolnictwie wyższym). Służba zdrowia także ma swoje odrębne regulacje odpraw emerytalnych - definiuje je Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej.

Spotyka się wiele konstrukcji odpraw emerytalnych niekodeksowych, od takich, w których wysokość świadczenia jest pewną wielokrotnością kwoty bazowej, zależną od stażu pracy, przez bardziej skomplikowane, w których podstawa świadczenia naliczana jest inaczej za lata pracy u obecnego pracodawcy, a inaczej za lata pracy u innych pracodawców, aż po szczególnie skomplikowane, wynikające z obowiązywania okresów przejściowych czy odmiennych regulacji, obejmujących różne grupy pracowników. Niejednokrotnie odprawa emerytalna jest uzależniona od wysokości wynagrodzenia minimalnego.

Konieczność tworzenia rezerw

Tworzenie rezerw na odprawy emerytalne jest obligatoryjne, o czym wyraźnie mówi Krajowy Standard Rachunkowości nr 6. Jest zupełnie oczywiste, że w przypadku odpraw emerytalnych niekodeksowych (tj. regulowanych np. przez ZUZP) komplikacja tych świadczeń jest na tyle duża, że przy ich wycenie powinien pomagać licencjonowany aktuariusz. Jednakże nawet w przypadku odpraw regulowanych tylko przez zapisy Kodeksu Pracy, rezerwy emerytalne powinny być regularnie szacowane i poświadczane podpisem aktuariusza, ze względu na konieczność stworzenia skomplikowanego modelu rotacji pracowniczej, uwzględnienie aktualnych stóp dyskonta rynkowego, a w przypadku MSR 19 dodatkowo konieczności wyznaczenia tzw. rachunku zysków i strat aktuarialnych i odpowiedniego księgowania kwot zmian rezerw emerytalnych w odmienne pozycje sprawozdania finansowego.